مطالعۀ تأثیرات نقاشی اروپایی بر دیوارنگاره های خانه تاریخی سوکیاس در اصفهان

مهدی رازانی*۱ ، کاظم دانش۲

۱- دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ، [e-mail]
۲- دانشکدۀ هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

چکیده: (۱۵۶۸ مشاهده)

اصفهان از دورۀ شاه‌عباس اول به بعد، به‌واسطۀ انتقال پایتخت، کوچ و اسکان هزاران ارمنی در منطقۀ غرب اصفهان و رفت‌وآمدهای روزافزون اروپائیان از مهم‌ترین شهرهای قلمرو ایران اسلامی به شمار می‌رفت. پایتختی پررونق که ساخت ابنیه‌های شکوهمند نظیر مساجد، قصرها، خانه ها و غیره در آن، اجتناب‌ناپذیر می‌نمود. ازاین‌رو خانه‌های تاریخی جلفای نو در اصفهان در دورۀ صفوی، به سبب تزئینات برجستۀ معماری خود که طی فرآیند گسترش تعاملات اروپایی و به‌تبع آن، حضور نقاشان خارجی قرارگرفته است، شایستۀ انجام مطالعات و بررسی‌های دقیق علمی- پژوهشی هستند. موضوع مهمی که در تزیینات نقاشی خانه‌ها شاهد آن هستیم، تأثیر موضوع نقاشی ها از نقاشی‌های فرنگی است که به‌وفور در بسیاری از خانه های تاریخی دیده می‌شود. خانۀ سوکیاس- از ابنیۀ مهم جلفای نو- به‌نوبۀ خود، دارای تزئیناتی به سبک فرنگی سازی است، به‌ویژه نقاشی‌های منحصربه‌فردی که خبر از حضور محتمل نخستین نقاشان فرنگی ساز در اصفهانِ عصر صفوی می‌دهد. این مقاله،‌ ضمن اشارۀ مفصل به تزئینات، با هدف شناخت نقاشی‌های دیواری فرنگی سازی خانۀ سوکیاس اصفهان و مقایسۀ تطبیقی آن‌ها با نقاشی‌های اروپایی، به خصوص گراورهای منسوب به فرانسوا مازو، به عنوان بخشی از منابع مورد تقلید نقاشی‌های فرنگی سازی در این خانۀ تاریخی، به نگارش درآمده است. سئوالات پژوهش پیش رو عبارت‌ هستند از: مهم‌ترین منابع اقتباس نقاشی‌های دیواری فرهنگی خانه سوکیاس کدام هستند؟ وجوه اشتراک این نقاشی‌ها با گراورها و نقاشی‌های وارداتی این دوره چیست؟ گردآوری اطلاعات، به‌صورت مطالعات کتابخانه‌ای و فیش‌برداری و نیز حضور میدانی در محل، مشاهدۀ دقیق و عکس‌برداری از خانۀ تاریخی سوکیاس بوده و روش تحقیق نیز ترکیبی از روش های تحلیلی، توصیفی و تطبیقی است. با توجه به یافته‌ها از مهم‌ترین منابع دیوارنگاره‌های کوشک سوکیاس می توان از گراورها و نقاشی های فرانسوا مازو فرانسوی که در این دوره به ایران وارد می‌شدند، نام برد. در مورد وجوه اشتراک موضوعی با نقاشی ها هم می توان به ترسیم تک پیکره هایی با لباس و زیور اروپایی و همچنین مجالس مهمانی، بزم و غیره به شیوۀ مهمانی های اروپای غربی اشاره کرد.
واژه‌های کلیدی: جلفای اصفهان، خانۀ سوکیاس، نقاشی اروپایی، نقاشی ارامنه، دیوارنگاری مکتب اصفهان، فرانسوا مازو
دریافت مقاله اینجا

Studying the Effects of European Painting on the Murals of the Historical Sokias House in Isfahan, Iran

Mehdi Razani *1 , Kazem Danesh2

1- Faculty of Applied Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran , [e-mail]
2- Faculty of Islamic Handicrafts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran

Abstract

During the reign of Shah Abbas, I and beyond, Isfahan emerged as a preeminent cultural and political center within Safavid Iran, shaped by the relocation of the capital, the resettlement of thousands of Armenians in the New Jolfa district, and increasing interactions with Europe. This period witnessed the rise of a vibrant capital adorned with architectural masterpieces, including mosques, palaces, bridges, and residences. The historic homes of New Jolfa, particularly the Sokias House, stand out for their intricate decorative schemes, which reflect a synthesis of Safavid architectural traditions and European artistic influences. This study examines the murals of the Sokias House, focusing on their stylistic connections to European painting, with particular emphasis on the engravings of the seventeenth-century French artist François Mazut. Through a combination of archival research, field observations, photography, and comparative analysis, this paper categorizes the house’s adornments and explores the broader impact of European art on Safavid mural painting. Limited access to primary sources necessitated reliance on secondary literature, travelogues, and firsthand documentation of the site. The findings underscore the profound influence of French gravure techniques on
the Sokias murals, offering new insights into the cross-cultural exchanges of the Safavid era.

keywords: New Jolfa, Sokias House, European mural painting, Armenian mural painting, Safavid architecture, Isfahan School, François Mazut

باستان‌شناسی و ساختارشناسی سنگ‌نبشته میخی اورارتویی سقین‌دل ورزقان، آذربایجان‌شرقی، ایران

چکیده

سنگ‌نبشته سقین‌دل واقع در بخش مرکزی شهر ورزقان، استان آذربایجان‌شرقی بر بدنه یک تخته‌سنگ مربوط به سال‌های حدود 750-733 پ‌م به خط میخی اورارتویی نقر شده و به‌سبب عوامل گوناگونی دچار آسیب‌دیدگی شده است. هدف از انجام پژوهش پیش‌رو، انجام مطالعات آزمایشگاهی برای ساختارشناسی این سنگ است و در همین راستا مهم‌ترین سؤالات پژوهش چنین است که باستان‌شناسی و زمین‌شناسی سنگ‌نبشته اورارتویی سقین‌دل چیست؟ خواص فیزیکی، شیمیایی و ساختارشناسی سنگ‌نبشته میخی اورارتویی سقین‌دل چیست؟ برای دستیابی به پاسخ این سؤالات، علاوه‌بر مطالعات تاریخی و باستان‌شناسی، بررسی‌های میدانی و مطالعات آزمایشگاهی، بررسی مقطع نازک و پتروگرافی سنگ، پراش پرتوایکس (XRD) و فلورسانس اشعه ایکس (XRF) انجام‌شده است. در همین راستا، برای سنجش خواص فیزیکی و میزان مقاومت سنگ در برابر عوامل مختلف: آزمون‌های چگالی و تخلخل سنجی، نرخ جذب و محتوای آب نمونه صورت گرفته است. نتایج مطالعات ساختارشناسی نشان‌‌دهنده آن است که سنگ‌بستر از جنس تراکی-آندزیتی بوده و گزارش زمین‌شناسی نیز وجود توده‌های تراکی-آندزیتی در دامنه کوه زاغی محل قرارگیری آن را تأیید می‌کند، به‌علاوه، نتایج حاصل از آزمون‌های فیزیکی و شیمیایی بیان می‌دارد که سنگ‌های به‌کاررفته در ساخت سنگ‌نبشته دارای مقاومت نسبتاً خوبی بوده اما به‌علت قرارگیری در برابر عوامل فرایندهای محیطی مانند اقلیم سرد و کوهستانی، بادهای دائمی دچار آسیب‌های متعددی گشته که عمدتاً ناشی از هوازدگی فیزیکی و شیمیایی است.

دانلود اینجا

Archaeology and Structural Analysis of the Urartian Cuneiform Stone Inscription of Saqindel of Varzeghan, East Azarbaijan, Iran

This research aims to conduct laboratory studies on the structural and pathological analysis of the Urartian cuneiform stone inscription in Saqindel, located in central Varzeghan city, East Azarbaijan Province. Engraved on a stone slab, the existing inscription dates back to approximately 733–750 BC but has been damaged due to various factors. The main research questions are: What are the archaeological and geological characteristics of the Urartian stone inscription in Saqindel? What are the physical, chemical, and structural properties of the inscription? To answer these questions, in addition to historical and archaeological studies, field investigations and laboratory analyses—including thin section and petrographic analysis, X-ray powder diffraction (XRD), and X-ray fluorescence (XRF)—have been conducted. In this regard, tests such as density, porosity, absorption rate, drainage, and water content were carried out to assess the physical properties and resistance of the stone to various factors. The structural analysis results indicate that the bedrock is composed of Trachy-andesite, which is confirmed by geological reports of Trachy-andesite masses in the Zagh mountain range. Furthermore, the results of the physical and chemical tests show that the stones used in the inscription have relatively good resistance. However, due to their exposure to cold, mountainous conditions and environmental factors like persistent winds and a harsh climate and biological deterioration, the stones have undergone weathering and sustained various damages, primarily caused by physical and chemical weathering.

شماره دوم فصلنامه خبری باستان‌سنجی

ه نام خدا

استاد گرامی / پژوهشگر ارجمند

با سلام و احترام

باعث افتخار است به آگاهی برسانم که شماره دوم فصلنامه خبری باستان‌سنجی به همت گروه تخصصی باستان‌سنجی در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی منتشر شده است.

این شماره، با رویکردی تحلیلی و علمی، به تازه‌ترین پژوهش‌های میدانی و آزمایشگاهی در حوزه باستان‌سنجی پرداخته است؛ دانشی میان‌رشته‌ای که با بهره‌گیری از علوم طبیعی و فنی، امکان مطالعه‌ای دقیق‌تر و عمیق‌تر از مواد، ساختار و قدمت آثار تاریخی را فراهم می‌سازد. مطالب این فصلنامه می‌تواند برای باستان‌شناسان، مرمت‌گران، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به حوزه میراث فرهنگی، خواندنی، کاربردی و الهام‌بخش باشد. نسخه دیجیتال این شماره، از طریق وب‌سایت پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد. از همراهی و حمایت همیشگی شما در مسیر ارتقاء دانش باستان‌سنجی صمیمانه سپاسگزارم.

آدرس دسترسی مستقیم: [اینجا]

با احترام
دکتر مهدی رازانی
مدیر مسئول و سردبیر فصلنامه خبری باستان‌سنجی

تحلیل آسیب‌شناسی ساختاری و سیمایی سنگ‌نوشتۀ اورارتویی سقین‌دل، ورزقان، آذربایجان‌شرقی،

مهدی رازانی* ، لیلی نعمانی‌خیاوی

۱- دانشیار گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران (نویسندۀ مسئول)
۲- دانشجوی دکتری، مرمت اشیا فرهنگی و تاریخی، گروه مرمت آثار تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

سنگ‌نوشتۀ اورارتویی، در روستای سقین‌دل از بخش مرکزی شهرستان ورزقان در استان آذربایجان شرقی متعلق به دورۀ فرمانروایی «ساردوری دوم» پادشاه اورارتویی بر سنگی در کوه زاغی، نقر شده است. این سنگ‌نوشته یکی از آثار منحصربه‌فرد باقی‌مانده از دوران گسترش پادشاهی اورارتویی در شرق دریاچۀ ارومیه است که بیانگر تاریخ فرمان‌روایی آنان در منطقه است و به‌دلیل عدم رسیدگی قسمت اعظم آن آسیب‌دیده و دچار تخریب گشته است. براساس بررسی‌های انجام‌شده بر روی سطوح سنگ‌نوشته، پوششی از انواع گل‌سنگ‌ها تقریباً تمام صخره کوه‌های این منطقه را تحت‌تأثیر قرارداد است که سنگ‌بستر سنگ‌نوشته نیز از این آسیب به دور نمانده است. به‌علاوه در بدنه و پای سنگ‌نوشته آسیبی از وندالیسم و حفاری‌های غیرمجاز نیز دیده می‌شود که سلامت اثر را با مخاطره روبه‌رو نموده است. با توجه به این‌که تاکنون مطالعات علمی و آزمایشگاهی درخصوص بررسی شیوۀ ساخت اثر، آسیب‌شناسی سنگ‌نوشته اورارتویی سقین‌دل و شناسایی لایه‌ها و سازوکار تخریب احتمالی بر روی آن‌ها و هم‌چنین راه‌حل حفاظتی برای آن ارائه نگردیده است؛ بنابراین برای رسیدن به این هدف مطالعات آزمایشگاهی، در مورد ساختار و ویژگی‌های سنگ و همچنین انواع آسیب‌های وارده به بدنه به شیوه‌های مختلف انجام گرفت. تا به سؤالات مهم تحقیق شامل: 1. مهم‌ترین آسیب‌های موجود در بدنۀ سنگ‌نوشتۀ اورارتویی سقین‌دل چیست؟ 2. چگونه پدیده‌های موجود ساختاری و اقلیمی و ذاتی و تجمعات زیستی موجب آسیب گشته‌اند؟ که در این‌راستا مطالعات میدانی نشان‌دهندۀ یک نوع تخریب هم‌افزا ناشی از مجموعه‌ای از عوامل ذاتی، اقلیمی، بیولوژیکی و انسانی است که خود را در قالب سیماهای آسیب شکستگی، رسوب سطحی و تجمع زیستی با گونۀ شاخص گل‌سنگ بر بدنه نمایان ساخته است.

واژه‌های کلیدی: سنگ‌نوشته، کتیبه، سقین‌دل، اورارتو، آسیب‌شناسی، فن‌شناسی.

دانلود مقاله از اینجا

ساختارشناسی ملاط‌های باستانی قلعۀ اوجان متعلق به دوران سلجوقی-ایلخانی

مهدی رازانی ۱، رحیم ولایتی۲ ، پرستو حقی۳

۱- دانشیار گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران (نویسندۀ مسئول).
۲- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
۳- کارشناسی ارشد باستان‌سنجی، گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

این پژوهش به بررسی ساختارشناسی ملاط‌های باستانی قلعۀ اوجان متعلق به دوران سلجوقی-ایلخانی در شهرستان بستان‌آباد استانِ آذربایجان شرقی می‌پردازد. مهم‌ترین پرسش‌هایی که این پژوهش به‌دنبال پاسخ‌گویی به آن‌هاست عبارتنداز این‌که، ملاط‌های قلعۀ اوجان چه گونه‌های را شامل می‌شود؟ و ویژگی‌ها ملاط قلعۀ اوجان ازنظر مشخصات ساختارشناسی چیست؟ در همین‌راستا از روش‌های مختلف مطالعات میدانی برای بررسی وضعیت موجود و مستندسازی، نمونه‌برداری و هم‌چنین مطالعات آزمایشگاهی با استفاده از آنالیزهای پراش پرتو ایکس و فلورسانس پرتو ایکس جهت بررسی ساختارشناسی و خصوصیات فیزیکی-شیمیایی ملاط‌های باستانی قلعه گردید، آزمایش‌ها برروی 10 عدد ملاط نمونه‌برداری شده از بخش‌های مختلف دیوار بیرونی قلعه که در طی کاوش‌های باستان‌شناسی پنج فصل گذشته از زیر خاک بیرون آمده بود، انجام گرفت و با استفاده از روش‌های XRF و XRD نسبت به شناسایی فاز غالب و ترکیبات موجود در هر نمونه، اقدام گردید. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان می‌دهد ترکیب ملاط‌های مورداستفاده به‌طور قابل‌توجهی مشابه است و برخلاف مفروضات قبلی مبتنی‌بر استفاده از ملاط‌های پایۀ آهکی در مناطق سردسیر و به‌خصوص بناهای سنگی، نتایج نشان‌داد ملاط به‌کار رفته در معماری سنگی قلعۀ اوجان با توجه به حضور کانی ژیپس و کانی کوارتز، ملاطی پایۀ گچی با خلوص بالا است که از ماسه و خرده‌سنگ برای تقویت ساختاری و به‌خصوص ارتقاء مقاومت فشاری آن استفاده شده است.

واژه‌های کلیدی: ساختارشناسی، ملاط، قلعۀ اوجان، سلجوقی-ایلخانی، XRD، XRF.

دانلود مقاله

احیای فصلنامه دانش حفاظت و مرمت: روند، اقدامات و دستاوردها

احیای فصلنامه دانش حفاظت و مرمت: روند، اقدامات و دستاوردها

نشریه دانش حفاظت و مرمت، به‌عنوان یکی از نشریات تخصصی در حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی و فرهنگی، فعالیت خود را از بهار ۱۳۹۶ آغاز کرده است. این نشریه با هدف انتشار آخرین یافته‌های علمی، پژوهش‌ها و تجربیات مرتبط با حفاظت و مرمت میراث فرهنگی، پس از انتشار بیش از ۲۲ شماره، جایگاه ویژه‌ای در میان پژوهشگران، مرمتگران و علاقه‌مندان به این حوزه پیدا کرده است. با این حال، پس از انتشار اولین شماره در بهار ۱۳۹۶، نشریه با وقفه‌هایی در انتشار مواجه شد؛ به‌طوری‌که شماره دوم در بهار ۱۳۹۸ و شماره سوم در بهار ۱۳۹۹ منتشر گردید. این وقفه‌های طولانی باعث شد که نشریه به دلایل مختلف از روند عادی انتشار خود خارج شده و کاملاً برای مدت 4 سال انتشار آن متوقف گردد. توقف چهار ساله موجب شد ۱۶ شماره کمبود برای نشریه ایجاد شود. از این رو با توجه به اینکه نیاز بود پژوهشکده حفاظت و مرمت ایرا ن به­عنوان یکی از با سابقه­ترین مراکز علمی ایران و خاورمیانه در این حوزه بروندادی علمی را سامان دهی و راهبری نماید. در بهار 1403 با تغییر رویکردهای مدیریتی در پژوهشکده تصمیم بر آن شد تا این نشریه به عنوان یکی از اهداف مهم این سال احیا شود و روند انتشار آن تداوم یابد از این رو در تابستان ۱۴۰۳ با تغییراتی اساسی در ساختار و رویکردها این نشریه، بار دیگر فعالیتش را از سر گرفت. این تغییرات نه‌تنها موجب احیای نشریه شد، بلکه آن را به وضعیتی پایدار و پیش‌رونده رساند. در این یادداشت، به بررسی روند احیای نشریه، اقدامات انجام‌شده و سپاسگزاری از همکاران محترمی خواهم پرداخت که در طی ۸ ماه این مهم را به انجام رساندند.

1. یکی از نخستین اقدامات برای احیای نشریه، ایجاد تغییراتی در هیئت تحریریه و گروه دبیران علمی بود. اعضای جدید هیئت تحریریه از میان اساتید برجسته و پژوهشگران فعال در تخصص­های حفاظت و مرمت اشیا فرهنگی- تاریخی، حفاظت و مرمت بناها و بافت­های تاریخی و علوم میان رشته­ای مرتبط مانند شیمی، زمین­شناسی و معماری و غیره انتخاب شدند و در این انتخاب مرتبه علمی، توانایی کار تیمی، گستردگی جغرافیایی در کنار تجربه و تخصص و ارتباط ایشان با حوزه حفاظت و مرمت مدنظر قرار گرفت.
2. در ادامه تارنمای جدید نشریه با امکانات پیشرفته‌تر طراحی و راه‌اندازی شد تا دسترسی به مقالات، ارسال سریع‌تر مقالات به داوری و تعامل با نویسندگان و خوانندگان تسهیل گردد. علاوه بر این، کانال‌هایی در شبکه‌های اجتماعی برای افزایش ارتباط با جامعه علمی و علاقه‌مندان ایجاد شد. این کانال‌ها به‌طور روزانه فعالیت‌ها و روند رو به رشد نشریه را پوشش دادند و به‌عنوان پل ارتباطی میان نشریه و جامعه علمی عمل کردند. تارنمای نشریه اینجا
3. با توجه به وقفه‌های طولانی‌مدت در انتشار نشریه، یکی از چالش‌های اصلی، کمبود مقالات برای احیای ۱۶ شماره منتشر نشده از بهار ۱۳۹۹ تا بهار ۱۴۰۳ بود. برای حل این مشکل، فراخوان مقاله‌ای گسترده در تابستان ۱۴۰۳ منتشر شد. همچنین، مقالات برگزیده همایش سیزدهم مرمت که در اردیبهشت ۱۴۰۳ برگزار شده بود، پس از داوری و انجام اصلاحات لازم، برای انتشار در نشریه استفاده گردید. این اقدام نه‌تنها به پر کردن خلأ شماره‌های عقب‌افتاده کمک کرد، بلکه باعث انتشار مقالات با کیفیت و مرتبط با آخرین یافته‌های علمی در نشریه شد.
4. برای تسریع در روند احیا، نشریه انتشار آن را از تاریخ جدیدتر به تاریخ قدیم‌تر آغاز شد. به نحوی که اولین شماره احیایی، شماره ۱۸ (مربوط به زمستان ۱۴۰۲) بود و به ترتیب انتشار شماره‌ها از بالا به پایین تا شماره ۴ ادامه یافت. این رویکرد باعث شد هم‌زمان با انتشار شماره‌های عقب‌افتاده، شماره‌های جدید سال ۱۴۰۳ نیز آماده و منتشر گردند. از اقدامات احیایی مهم در نشریه تصمیم برای انتشار شماره‌های احیایی و حتی شماره‌های جدید در قالب موضوعات خاص و شاخص بود. این موضوعات شامل حوزه‌هایی مانند حفاظت و مرمت مواد آلی، سنگ، سفال، آرایه‌های معماری و مستند‌سازی و غیره می‌شد. این رویکرد باعث شد تا هر شماره از نشریه به‌صورت متمرکز و تخصصی به یکی از موضوعات کلیدی حوزه حفاظت و مرمت بپردازد. به‌این ترتیب، منابع مدون و جامعی در اختیار محققان و متخصصان قرار گرفت که دسترسی به اطلاعات بروز و کاربردی را در هر حوزه تسهیل می‌کرد. این اقدام نه‌تنها تا حدی به تخصصی‌تر شدن محتوای تک شماره­ها نشریه کمک کرد، بلکه باعث شد منابع منتشرشده به‌عنوان مرجعی قابل استفاده در موضوعات شاخص حوزه حفاظت و مرمت شناخته شوند.
5. بهبود فرآیند داوری و انتشار یکی از اقدامات کلیدی در احیای نشریه بود. طراحی صفحات جدیدی برای نشریه انجام شد و تغییرات اساسی در ظاهر و ساختار آن اعمال گردید. نشان‌واره نشریه با دقت بیشتری طراحی شد تا هویت بصری آن تقویت گردد. همچنین، ISSN نشریه به‌صورت چاپی و الکترونیکی تأیید و اخذ شد که به رسمیت‌بخشی بیشتر نشریه در سطح ملی و بین‌المللی کمک کرد. شیوه‌نامه جدیدی نیز برای مقالات نوشته شد که تمامی گونه‌های مقالات را پوشش می‌داد و از نظر شکلی و طراحی و روش ارجاع دهی، یکپارچگی را رعایت می‌کرد.
6. برای جذب مقالات با کیفیت، نشریه اقدام به سفارش مقالات به متخصصین کرد. این اقدام باعث شد مقالات با کیفیت بالا و مرتبط با آخرین یافته‌های علمی به نشریه ارسال شوند. همچنین، تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی و همکاری با مراکز علمی و پژوهشی، منجر به ارسال مقالات خوب و با کیفیت به نشریه شد. یک گروه ۱۰ نفره متخصص نیز مسئولیت ویرایش ادبی، علمی، ساختاری و فنی مقالات را بر عهده گرفتند تا مطمئن شوند مقالات از بالاترین استانداردهای کیفی و ویرایش برخوردار هستند.
7. یکی از اقدامات قابل توجه در فرآیند احیای نشریه، همکاری با متخصصین دغدغه‌مند به عنوان سردبیر مهمان بود. این رویکرد به نحوی اجرا شد که از مجموع 16 شماره منتشر شده احیایی نشریه، 11 شماره با کمک و همراهی این متخصصین به ثمر رسید. این اقدام با ایجاد تنوع به محتوای نشریه، موجب تبادل ایده‌ها و تقویت شبکه‌های علمی و حرفه‌ای با جذب مخاطبان جدید و افزایش اعتبار نشریه در جامعه علمی همراه بود، چرا که هر سردبیر مهمان با تخصص خاص خود، به عنوان پل ارتباطی بین نشریه و گروه‌های مختلف تخصصی عمل می‌کرد.

سپاسگزاری: فصلنامه دانش حفاظت و مرمت، مرهون تلاش‌ها و همراهی بسیاری از افراد است که با دقت، تعهد و عشق به میراث فرهنگی، در این راه گام نهادند. در این بخش، بر خود لازم می‌دانم از تمامی کسانی که در این مسیر همراه ما بودند، صمیمانه تشکر کنیم:

• دکتر ابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری که پس از تغییرات مدیریتی با تأکید بر تداوم مسیر احیای نشریه، همواره حامی آن بودند.
• جناب آقای دکتر مصطفی ده­پهلوان، مدیر مسئول نشریه که فرصت احیا نشریه را فراهم کردند و همواره مشوق و پشتیبان این حرکت نشریه بودند.
• اعضای برجسته شورای دبیران نشریه، دکتر مهدی علوی، دکتر فرامرز رستمی چراتی، دکتر منصور قربانی، سیدمحمدامین امامی، دکتر یاسر حمزوی، دکتر امید عودباشی، دکتر علی نعمتی بابای لو، دکتر مهدی مکی نژاد، دکتر بهزاد شیرکوند هداوند، دکتر ذات الله نیکزاد، دکتر مریم افشار پور، دکتر احد نژاد ابراهیمی، دکتر پرویز هولاکویی، دکتر مرتضی میر غلامی، مهندس حمید ملکیان، مهندس میترا اعتضادی، دکتر حمید فدایی که راهنمای مراحل علمی نشریه بودند.
• جناب آقای دکتر مسعود باتر، عضو هیئت‌علمی دانشگاه زابل؛ سرکار خانم نسرین نوحی باباجان؛ آقای دکتر فرامرز رستمی چراتی؛ آقای دکتر امین‌الله کمالی؛ سرکار خانم دکتر فاطمه علیمیرزایی؛ سرکار خانم دکتر فضه رحیمی از همکاران عضو هیئت‌علمی و کارشناسان پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری؛ سرکار خانم دکتر مریم شیروانی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر شیراز؛ جناب آقای دکتر دانیال هرندی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز؛ جناب آقای دکتر محسن محمدی آچاچلویی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر اصفهان؛ جناب آقای دکتر محمد حکمت، مدرس موزه‌داری در دانشگاه هنر اصفهان؛ و جناب آقای دکتر حمزوی، عضو هیئت‌علمی پژوهشکده بناها و بافت‌های تاریخی، به عنوان سردبیران مهمان مسئولیت بررسی و اصلاح مقالات را بر عهده گرفتند و نقش مهمی در ارتقای سطح علمی نشریه ایفا کردند.
• جناب آقای دکتر حمید فدایی، مدیر داخلی نشریه که با مدیریت دقیق و هماهنگی‌های مؤثر، روند اجرایی نشریه را به‌صورت منظم و حرفه‌ای پیش بردند.
• سرکار خانم پرستو عرفان منش و سرکار خانم فلک ناز باقری در گروه اجرایی نشریه
• سرکار خانم سحر نوحی و سرکار خانم نسرین نوحی باباجان که ویراستاری بخش انگلیسی مقالات را بر عهده داشتند.
• ویراستاران ادبی و علمی مقالات فارسی، شامل سرکار خانم نرگس افضلی پور، فاطمه علیمیرزایی، نرگس دوستی، شکوفه مصباحی، شیبا خدیر، سحر برهان و فضه رحیمی
• جناب آقای دکتر حجت‌الله امانی که طراحی زیبا و معنوی بسم‌الله اختصاصی نشریه را انجام دادند.
• سرکار خانم زهرا ابوالفتحی که مدیریت دفتر و تارنمای نشریه را بر عهده داشتند.
• سرکار خانم لیلا نفیسی نیا مسئول دبیرخانه نشریات پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری که موارد ارتباطی با وزارت ارشاد وزارت علوم را بر عهده داشتند.
• جناب آقای حمزه حمزه به‌عنوان طراح صفحات و جلد نشریه تمامی شماره­های احیایی که نقش بزرگی در ارائه سیمای نشریه داشتند.
• جناب آقای آیدین فدایی هنرمند خلاق و جوان که طراح جلد و تدقیق نشان‌واره‌ی دوره جدید نشریه را بر عهده داشت.
• و در نهایت داوران محترم که با دقت و تعهد، مقالات را بررسی و نظرات ارزشمند خود را ارائه کردند.

فصلنامه دانش حفاظت و مرمت، با تلاش‌های مستمر و تغییرات اساسی در ساختار و رویکرد خود، توانست پس از وقفه‌های طولانی‌مدت، بار دیگر در وضعیت باثباتی قرار گیرد. این موفقیت حاصل همکاری شورای دبیران، نویسندگان، داوران و تمامی دست‌اندرکاران نشریه است. امروز، این نشریه به‌عنوان یکی از نشریات معتبر وزارت علوم تحقیقات و فناوری در حوزه حفاظت و مرمت میراث فرهنگی به فعالیت خود ادامه می‌دهد و امید است که با ادامه این روند، جایگاه خود را در سطح ملی و بین‌المللی تثبیت و ارتقا دهد.

مهدی رازانی

سردبیر نشریه دانش حفاظت و مرمت

Absolute Dating of Ancient Limes Base Mortars Using 14C Carbon Method

In this review article, we discuss the challenges and methods of dating ancient lime mortars using radiocarbon dating. The article highlights the difficulties in dating ancient lime mortars and the development of new methods to overcome these challenges. One of the approaches investigated for many years was the collection of different gas phases from the reaction of lime mortar with acid in order to date them. They conducted experiments to remove the effect of fossilized limestone or dead carbon. The mortar was washed with water and converted into smaller particles to create a suspension, which was then treated with alcohol to obtain particles in specific size ranges. The resulting micro powders were dried, and the gas phase produced from their reaction with phosphoric acid was collected and analyzed. The article includes challenges such as the difficulty in separating and dating the carbonate fraction of traditional mortars and the requirement for pre-screening methods. The most important strategies for dating mortars are categorized as accurate structural characterization of the mortar sample, examination of different carbonate fractions, proper separation of the mortar, and accurate measurement of 14C. Despite all efforts done up to today, finding a pure sample of lime mortar continues to be a challenge. In 2011, a new method called Cryo2SoniC was proposed and tested on artificial laboratory samples. The results were promising, leading to further experiments using the Cryo2SoniC method in various institutions and universities since 2013.

Keywords: ancient mortar, lime mortar, dating, radiocarbon, 14C

PDF Download

بازسازی تجربی سفال نقش کنده معروف به نوع آقکند

چکیده

تحقیق حاضر باهدف بازسازی فناوری ساخت سفال نقش کنده نوع آقکند به روش تجربی تحلیلی به بررسی سفال نقش کنده قرون میانی دوره اسلامی می پردازد. براساس مطالعات اسنادی -کتابخانه‌ای و تحلیلی بر مبنای مطالعه‌ برروی نمونه‌های بدست آمده ازسفال معروف به نوع آقکند برای پاسخگویی به سؤالاتی ازجمله 1-فرآیند شکل گیری و تحولات سفال نقش کنده تا دوران اوج آن به چه صورت بوده است؟ 2-باتوجه به مطالعه نمونه هاودر رابطه بافرایند فنی سفال نقش کنده نوع آقکند چگونه می‌توان مراحل ساخت آن را احیا نمود؟ اقدام شده است. درهمین راستاتاریخچه و فنون سفال نقش کنده وتحولات آن درایران، مراحل ساخت سفال نقش‌کنده، با تأکید بر پانزده نمونه از سفال نوع آقکندصورت گرفته است. از آزمایش‌های تجربی جهت نمونه‌سازی و آزمون بدنه‌ی سفال و لعاب، براساس مشاهدات مجموعه سفال‌های آقکندوهمچنین تحلیل مطالعات در رابطه باروش ساخت و لعاب مصرفی استفاده شده است. در بخش بازسازی، مرحله‌ی ساخت مجدد بدنه، گلابه و لعاب‌ها مورد آزمایش و تحلیل قرارگرفته است. نتایج نشان دادبادر نظر گرفتن مواردی از قبیل هماهنگی بدنه رسی، هماهنگی گلابه سفید با لعاب رنگی و هماهنگی لعاب رنگی با پوشش لعاب شفاف بر بدنه وکنترل فرمول و مقادیرمواد، می‌توان لعاب موردنظر را بازسازی نمود.

فاضل, عاطفه, & رازانی, مهدی. (1402). بازسازی تجربی سفال نقش کنده معروف به نوع آقکند. دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 10(20), 1-37. doi: 10.22054/qjik.2023.75623.1394

دانلود مقاله اینجا

ارزیابی روش‌های تخمین عمق نفوذ ماده استحکام‌بخش در مصالح متخلخل یادمان‌های تاریخی

• مهدی رازانی 1
• لیلی نعمانی خیاوی 2

1 دانشیار، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسالمی تبریز، تبریز، ایران، کدپستی: 5164736931.

2 دانشجوی دکتری، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران، کدپستی: 8173887681.

چکیده

استحکام‌‌بخشی از مهم‌ترین اقدامات حفاظتی و مرمتی است که برای پایدارسازی آثار آسیب‌دیده و به‌‌خصوص یادمان‌‌های تاریخی، مورداستفاده قرار می‌گیرد. عمدتاً سنگ‌‌ها، آجرها و ملاط‌‌ها مصالحی متخلخل ناهمگن و ازلحاظ ترکیب شیمیایی پیچیده هستند و فرآیند استحکام‌‌بخشی آن‌ها به متغیرهای زیادی همچون خواص ذاتی، میزان آسیب‌دیدگی، ماده استحکام‌بخش و شرایط و روش اعمال ماده وابسته است. از طرفی مسئله عمق نفوذ ماده استحکام‌بخش چالشی در استفاده از مواد و بررسی کارایی و اثربخشی آن‌ها است. در این پژوهش روش‌‌های معمول برای سنجش میزان عمق نفوذ ماده پس از درمان ماده hستحکام‌ بخش در آثار متخلخل با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌‌ای، موردبررسی قرارگرفته است. این مقاله به بررسی روش‌های مختلف شیمیایی، مکانیکی، تصویری و طیف‌سنجی برای اندازه‌گیری عمق نفوذ مواد تثبیت‌کننده در مواد و مصالح متخلخل می‌پردازد.

برای دریافت مقاله اینجا را کلیک کنید

مدل­سازی سه ­بعدی و چاپگر سه ­بعدی FDM در مرمت و نمونه­ سازی از اشیاء تاریخی عاجی

جلیل اسماعیل نژاد تیمورآبادی، مهدی رازانی

چکیده

امروزه استفاده از فناوری­های نوین و روش­های نگهداری از اشیاء ساخته شده از عاج منجر به درک بهتر و حفاظت بی­خطر اشیاء شده است. هدف این مقاله امکان­سنجی استفاده از روش­های جدید فناوری­ نمونه­سازی سریع ازجمله مدل­سازی­های سه­بعدی و چاپگر سه­ بعدی FDM، جهت دستیابی به روش مناسب برای بازسازی بخش­های مفقودی و ساخت مولاژ از اشیاء عاجی با استفاده از تجهیزات موجود جهت به‌کارگیری آن در مرمت و بازسازی اشیاء است. در راستای بررسی فناوری معرفی‌شده، یک مهره شطرنج از جنس عاج که دارای مفقودی بسیار است انتخاب شد. مهره مشابه نمونه، مرد شترسواری است که حکاکی ظریف و ریزی دارد که در مجموعه مهره­های شطرنج موجود بود. از مهره مشابه با آن مستندسازی انجام گرفت و با توجه به تصاویر موجود، مدل­سازی سه­بعدی با نرم­افزار زیبراش که نرم­افزار مخصوص حجاری و مجسمه­سازی است، انجام شد. مدل سه­بعدی شده با فرمت STL ذخیره شده و در نرم­افزار مدیریت چاپگر سه­بعدی Simplify3D در جهت مدیریت چاپ و تنظیم میزان ساپورت­ها بصورت دستی و تبدیل به G-Code بارگذاری شد و سپس با نازل 3/0 نمونه چاپ شد. باتوجه به حجم زیاد مفقودی اثر انتخابی و عدم سوار شدن نمونه چاپ شده برروی بدنه اصلی اثر تاریخی، تصمیم بر این شد که از نمونه موجود مولاژ تهیه شود. نتایج این تحقیق نشان داد که استفاده از مدل­سازی سه­بعدی با نرم­افزار سه­بعدی زیبراش و چاپ با چاپگر سه­بعدی FDM به عنوان روش مناسب در جهت ساخت مولاژ و بازسازی قسمت­های مفقودی از اشیاء عاجی می­تواند مفید واقع شود و همچنین می­توان در بازسازی قسمت­های مفقودی سایر اشیاء تاریخی-فرهنگی نیز مورد استفاده قرار بگیرد.

کلید واژگان: عاج، مدل­سازی، حفاظت- مرمت، بازسازی سه­بعدی، مولاژ، چاپگر سه بعدی

مقاله را از اینجا میتوانید دانلود کنید