مهدی رازانی* ، لیلی نعمانی‌خیاوی

۱- دانشیار گروه مرمت و باستان سنجی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران (نویسندۀ مسئول)
۲- دانشجوی دکتری، مرمت اشیا فرهنگی و تاریخی، گروه مرمت آثار تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

سنگ‌نوشتۀ اورارتویی، در روستای سقین‌دل از بخش مرکزی شهرستان ورزقان در استان آذربایجان شرقی متعلق به دورۀ فرمانروایی «ساردوری دوم» پادشاه اورارتویی بر سنگی در کوه زاغی، نقر شده است. این سنگ‌نوشته یکی از آثار منحصربه‌فرد باقی‌مانده از دوران گسترش پادشاهی اورارتویی در شرق دریاچۀ ارومیه است که بیانگر تاریخ فرمان‌روایی آنان در منطقه است و به‌دلیل عدم رسیدگی قسمت اعظم آن آسیب‌دیده و دچار تخریب گشته است. براساس بررسی‌های انجام‌شده بر روی سطوح سنگ‌نوشته، پوششی از انواع گل‌سنگ‌ها تقریباً تمام صخره کوه‌های این منطقه را تحت‌تأثیر قرارداد است که سنگ‌بستر سنگ‌نوشته نیز از این آسیب به دور نمانده است. به‌علاوه در بدنه و پای سنگ‌نوشته آسیبی از وندالیسم و حفاری‌های غیرمجاز نیز دیده می‌شود که سلامت اثر را با مخاطره روبه‌رو نموده است. با توجه به این‌که تاکنون مطالعات علمی و آزمایشگاهی درخصوص بررسی شیوۀ ساخت اثر، آسیب‌شناسی سنگ‌نوشته اورارتویی سقین‌دل و شناسایی لایه‌ها و سازوکار تخریب احتمالی بر روی آن‌ها و هم‌چنین راه‌حل حفاظتی برای آن ارائه نگردیده است؛ بنابراین برای رسیدن به این هدف مطالعات آزمایشگاهی، در مورد ساختار و ویژگی‌های سنگ و همچنین انواع آسیب‌های وارده به بدنه به شیوه‌های مختلف انجام گرفت. تا به سؤالات مهم تحقیق شامل: 1. مهم‌ترین آسیب‌های موجود در بدنۀ سنگ‌نوشتۀ اورارتویی سقین‌دل چیست؟ 2. چگونه پدیده‌های موجود ساختاری و اقلیمی و ذاتی و تجمعات زیستی موجب آسیب گشته‌اند؟ که در این‌راستا مطالعات میدانی نشان‌دهندۀ یک نوع تخریب هم‌افزا ناشی از مجموعه‌ای از عوامل ذاتی، اقلیمی، بیولوژیکی و انسانی است که خود را در قالب سیماهای آسیب شکستگی، رسوب سطحی و تجمع زیستی با گونۀ شاخص گل‌سنگ بر بدنه نمایان ساخته است.

واژه‌های کلیدی: سنگ‌نوشته، کتیبه، سقین‌دل، اورارتو، آسیب‌شناسی، فن‌شناسی.

دانلود مقاله از اینجا